رسيدن مثوبت به غير باشد و يا براى عبادت و معرفت يا ثنا و محمدت باشد ، متكمل به آن است و وجود آن برايش اولى از عدم آن است ؛ و اين مستلزم نقص و قصور و انتفاع است ، و آن بر ذات مقدس كامل على الاطلاق و غنىّ بالذات و واجب من جميع الجهات محال است . پس ، در افعال او لِمّيّت و سؤال از لِمّيّت نيست و لا يُسْئَلُ عَمَّا يَفْعَلُ « 1 » . و اما ساير موجودات در افعال خود اغراض و مقاصد ديگر دارند غير ذات خود . پس ، عشاق جمال حق و مقربين و مجذوبين غايت افعالشان وصول به باب اللَّه و رسيدن به لقاء اللَّه و ساحت قدس الهى است . و ديگر موجودات به حسب كمال و نقص و شدت و ضعف خود غرض زايد بر ذات خود دارند . و بالجمله ، چيزى كه كمال مطلق است و واجب بالذات است ، واجب من جميع الجهات است ؛ و چنانچه ذات مقدسش مبرا از لِمّيّت است ، افعالش نيز مبرا از لمّيتى وراى ذات است ، به خلاف ساير موجودات . و ايضاً ، چون ذات مقدسش كامل مطلق و جميل على الاطلاق است ، كعبهء آمال همهء موجودات و غايت مقصد جميع سلسلهء كاينات است ، و خود كعبهء آمالى و غايت [ و ] مقصدى وراى خود ندارد ، چه كه ديگر موجودات ناقص بالذات و هر ناقصى مهروبٌ عنه است بالفطرة ، چنانچه هر كاملى مرغوبٌ فيه است ؛ پس غايت همهء حركات و افعالْ ذات مقدس است ، و از براى خود ذات مقدّس غايتى جز خود نيست ف لا يُسْئَلُ عَمَّا يَفْعَلُ وَ هُمْ يُسْئَلُونَ « 2 » . و ايضاً ، چون ذات مقدسش در غاية القصواى جمال و كمال است ، نظام دايرهء وجود ، كه ظلّ آن ذات جميل است ، و در غاية القصواى كمال ممكن است ، و اين نظام كلى اتمّ نظام‌هاى متصوّر است ؛ پس سؤال از لمّيّت و غايت و غرض و فايده سؤالى از روى جهل و نقصان است ؛ چنانچه از ابليس لعين در هفت سؤال معروف واقع شده ، و حق تعالى به

--> ( 1 ) - الأنبياء ( 21 ) : 23 . ( 2 ) - « خدا را دربارهء آنچه مىكند نمىپرسند ، و مردم پرسيده شوند » . ( الأنبياء ( 21 ) : 23 )